Từ bãi tắm của các nàng tiên nhìn chếch về hướng Tây, dưới
những rặng dừa xanh rì, những hàng phi lao cao vút là làng chài La Gàn (tôi tạm
gọi thế vì không biết tên), trong đấy có Lăng Ông, là nơi thờ những Bộ xương cá
Voi vốn được Vua Gia Long sắc phong là Thần Nam Hải, ngư dân kính trọng gọi tắt
là “Ông”. Cũng giống như các làng chài ven biển từ Đèo Ngang vào tới Mũi Cà
Mau, cá Voi gắn liền với cuộc sống của người dân, cùng dựa vào nhau vượt qua
những cơn phong ba bão táp ngoài biển khơi. Tương truyền, cách đây trên 100
năm, ngư dân La Gàn phát hiện xác cá Voi chết (còn gọi là “lụy”) lập lờ trôi
vào bờ, thanh niên trai tráng đưa “Ông” về làng, nhưng Ông to và nặng như… “Con
Voi” nên phải mai táng tại bờ biển, 3 năm sau (mãn tang) mới cải táng, đưa cốt
Ông về thờ. Lăng Ông được hình thành từ đó (Lăng ở La Gàn còn có tên khác là
“Phủ Ngọc Cốt”). Mỗi lần phát hiện có cá Voi chết, ngư dân tổ chức các nghi
thức tẩm liệm, cung nghinh về Lăng mai táng một cách rất long trọng, tôn nghiêm
và xem việc thờ cúng cá Voi là một tập tục rất cần thiết trong đời sống tâm
linh. Đến nay đã có trên 100 bộ cốt Ông được thờ tại Lăng này.
Theo một ngư dân lớn tuổi trong làng (đã 4 lần phát hiện cá
Ông lụy) kể lại: vào một buổi sáng tháng 8 ÂL năm 1982, một đàn cá Voi ước
chừng trên 20 con dìu một “Ông” lụy từ biển khơi tiến vào bờ, chờ cho đến khi
dân làng nổi kèn trống nghinh Ông về Lăng, đàn cá kia mới quay đầu trở về biển
khơi. Thế mới biết, loài cá này cũng sống thành cộng đồng, có tổ chức và quan
tâm tới đồng loại. Cá Voi chết trôi vào bờ gần đây nhất là vào tháng 7 ÂL năm
2009, do một du khách từ xa đến tắm biển phát hiện.
Tôi nghe
nói, trước khi tổ chức công nhận kỷ lục bộ xương cá Voi lớn nhất vùng Đông Nam
Á tại Vạn Thủy Tú (Phan Thiết), các chuyên gia rất bất ngờ thấy bộ xương cá Voi
ở Phủ Ngọc Cốt (La Gàn) còn lớn và ước tính còn nặng hơn ở Vạn Thủy Tú. Do đó,
kỷ lục về bộ cốt Ông Nam Hải ở La Gàn là điều cần được xác minh công nhận.
Cũng trong làng chài La Gàn kia, một người quen có lần mời
tôi và mấy người bạn về nhà chơi, chiêu đãi món cá Lồi xối mỡ, món này nhiều
bạn cũng đã biết rồi, nhưng điều đáng nói là phải ăn với một loại ớt, vì chưa
có “thương hiệu” nên gọi là ớt “hiểm”, chỉ bé tí, lớn hơn cái ruột bút bi một
chút, dài khoảng trên dưới một phân. Cũng cuốn cá, rau sống bằng bánh tráng
mỏng cho vào miệng, cắn ngay một trái ớt, vị cay cấp thời như lửa đốt nhưng
không gắt hòa lẫn với cá cứ thế từ từ rồi thấm dần, thấm dần rồi trôi tuột, trôi
tuột… cho đến khi không còn chỗ trôi tuột nữa mới thôi. Sau đó nhấp một ngụm
rượu “ngâm đủ thứ” mà bạn tôi nói vui là uống vào không bổ dọc cũng bổ ngang,
không bổ xuôi cũng bổ ngược. Hơi ấm cứ thế rân rân chạy từ trên xuống dưới, rồi
từ dưới dội ngược lên trên… khà một cái, đã hết chỗ chê. Chủ nhà khoái lắm,
thấy khách liên tục nâng ly. Hình như “độc trị độc”, vị cay của ớt làm giảm bớt
đi nồng độ của rượu nên uống mãi không thấy say. Tôi tửu lượng kém, ly rượu
giống như ly của Thạch Sanh, nâng hoài mà không hề cạn đáy. Tôi hỏi:
- Đây là loại ớt gì mà thơm, ngon thế?
- Đây là giống ớt đặc biệt, chỉ
có ở La Gàn, muốn ăn phải trèo lên cây mới hái được.
- Trời đất, loại ớt này thuộc
“bộ giống cổ thụ” chắc?
- Không tin hả? Mời tham quan.
Cả bọn kéo nhau ra sau vườn, đúng thật,
anh ấy leo lên một cây (giống như cây Đa) to tướng, hái nguyên một nắm trước sự
ngạc nhiên của mọi người…Thì ra, một loại chim chuyên ăn ớt đã thải ra trúng
hốc cây trên cao, nhờ mùa mưa, cây mọc, phát triển xanh tươi, cành lá xum xuê,
dày đặc trái là trái…Vỡ lẽ, mọi người cùng cười chảy cả nước mắt.
Được biết,
đây là loại ớt có ở vùng này từ lúc nào không ai rõ, nhân giống bằng phương
pháp đúc từ hột rất khó mọc. Tự rụng rồi tự mọc một cách tự nhiên hoặc do chim
ăn thải ra đất, mọc dưới bóng râm trong vườn hoặc theo hàng rào. Trái ớt hiểm La Gàn được xếp vào loại “đặc sản”, tuy giá cao hơn các
loại ớt khác nhưng hiếm khi thấy bán ngoài chợ, nó được các nhà hàng đặt mua
trước. Khách du lịch “sành điệu” đòi cho được loại ớt này mới gọi thức ăn./.
(Còn nữa)
PhamDinhNhan
Bài đăng
